Kapitalizacja: 8,65 bln zł$2,15 bln 1,70%Wolumen 24 h: 283,82 mld zł$70,65 mldDominacja: BTC 58,9% ETH 10,1%Strach i chciwość: 10 Skrajny strachSezon altcoinów: 61/100USD/PLN: 4,0170 NBP z 18.11UAENaktualizacja 04:49

E-bookiTrzy e-booki o krypto: od zera, rynek i plan na lata. Całość w kolejności do nauki3 e-booki o krypto komplet 99 złZobacz e-booki (otwiera się w nowej karcie)

Kurs Allora (ALLO): cena w PLN i USD

#465 AI

Allora to zdecentralizowana sieć, w której wiele modeli uczenia maszynowego konkuruje w zadaniach predykcyjnych, a protokół łączy ich wyniki w jedną prognozę i nagradza za faktyczny wkład w jej trafność. Działa jako osobny łańcuch na Cosmos SDK, a maksymalna podaż ALLO to 1 mld.

0,5842zł$0,1454
$0,14540,5842 zł · 0,1325 €   +1,51% 24 h

Dane z 19 listopada 04:49

Kup Allora na OKX (otwiera się w nowej karcie) link partnerski, szczegóły

ALLO0,5842 zł$0,1454+1,51%Kup (otwiera się w nowej karcie)

Wykres ceny Allora w PLNUSD

0,51670,75110,98551,221,4522 sie6 wrz21 wrz6 paź20 paź4 lis19 lis0,51670,75110,98551,221,4522 sie21 wrz20 paź19 lis
0,12860,18700,24530,30370,362022 sie6 wrz21 wrz6 paź20 paź4 lis19 lis0,12860,18700,24530,30370,362022 sie21 wrz20 paź19 lis
cena zamknięciaSMA 50SMA 200
Pokaż dane z 30 dni w tabeli
Cena zamknięcia Allora z ostatnich 30 dni
DataCena zamknięciaZmiana dzienna
19 listopada0,5842 zł$0,1454+1,10%
18 listopada0,5779 zł$0,1439−0,72%
17 listopada0,5800 zł$0,1449−0,55%
16 listopada0,5829 zł$0,1457−3,28%
15 listopada0,6004 zł$0,1507−3,74%
14 listopada0,6237 zł$0,1565+5,08%
13 listopada0,5936 zł$0,1489−3,42%
12 listopada0,6118 zł$0,1542+4,03%
11 listopada0,5796 zł$0,1482+2,35%
10 listopada0,5663 zł$0,1448−2,06%
9 listopada0,5797 zł$0,1479+2,06%
8 listopada0,5698 zł$0,1449−4,52%
7 listopada0,5967 zł$0,1518+0,03%
6 listopada0,5966 zł$0,1517+7,50%
5 listopada0,5519 zł$0,1411−8,19%
4 listopada0,6010 zł$0,1537−3,78%
3 listopada0,6315 zł$0,1598+0,82%
2 listopada0,6242 zł$0,1585−3,11%
1 listopada0,6420 zł$0,1636−2,87%
31 października0,6609 zł$0,1684−2,14%
30 października0,6754 zł$0,1721−2,58%
29 października0,6972 zł$0,1766−5,21%
28 października0,7384 zł$0,1863−1,01%
27 października0,7444 zł$0,1883+1,72%
26 października0,7272 zł$0,1851+1,93%
25 października0,7125 zł$0,1816−3,27%
24 października0,7366 zł$0,1877−2,83%
23 października0,7581 zł$0,1932−1,73%
22 października0,7643 zł$0,1966−5,94%
21 października0,8127 zł$0,2090+1,02%

Zakresy 24 h i 7 dni to ceny zamknięcia świec godzinowych, dłuższe zakresy to świece dzienne pary ALLO/USDT na OKX. Wartości w złotych przeliczamy według dzisiejszego kursu USD/PLN (uproszczenie).

Maks. 24 h
0,6016 zł$0,1498
Min. 24 h
0,5649 zł$0,1406
Wolumen 24 h (OKX)
1,4 mln zł$345 tys.
Zmiana 7 dni
−5,69%
Zmiana 30 dni
−29,69%
Zmiana 90 dni
−51,35%
Rekord (ATH, zamknięcie dnia, OKX)
1,97 zł$0,518024 lipca 2026, kurs NBP z tego dnia
Od rekordu
−70,32%−71,92%

Ceny: OKX, kurs USD/PLN: NBP. Jak liczymy · Zgłoś błąd

Kurs dla inwestorówKrypto na LataMasz krypto? Miej też plan18 krótkich filmów i plan na jednej kartce. 249 zł raz, dostęp na zawsze.Zobacz kurs (otwiera się w nowej karcie)

Ile byłoby dziś warte 1000 zł w ALLO?

Najlepiej wypada okres „od początku 2026 r.”: 1000 zł wydane wtedy na ALLO to dziś ok. 1436 zł. Policz dla własnej kwoty i daty w kalkulatorze „ile byłoby warte”.

Zwroty Allora w złotych i dolarach
ZakupZwrot w złZwrot w USD1000 zł to dziśBTC w tym czasie (USD)
Od początku 2026 r.+43,55%+28,71%1436 zł−27,91%
1 rok−5,19%−13,48%948 zł−31,00%
Od debiutu na OKX11 listopada 2025−65,68%−68,72%343 zł−38,70%

ALLO kontra bitcoin: kto rósł szybciej?

ALLOBTC
−5,7%
−11,6%
7 dni−5,7%−11,6%
−29,7%
−23,9%
30 dni−29,7%−23,9%
−51,3%
−19,4%
90 dni−51,3%−19,4%
−13,5%
−31%
1 rok−13,5%−31%

ALLO pobił bitcoina w 2 z 4 okresów (zwrot w USD, zamknięcia dzienne OKX).

Zamknięcia dzienne ALLO/USDT z OKX; złote po kursie średnim NBP z dnia zakupu i z dziś. Bez prowizji i podatków. Pobierz pełną historię ceny (CSV)

Wskaźniki techniczne ALLO

Najpopularniejsze wskaźniki traderów, policzone z dziennych świec OKX. Najwięcej mówią razem, a nie osobno. Jak liczymy: metodologia.

RSI (14), ang. Relative Strength Index
34,6
strefa neutralna (30 do 70). Co to jest RSI?
Zmienność 30-dniowa (rocznie)
65,6%
Dzienne wahania ceny w ostatnich 30 dniach to średnio ok. 3,43%. Co to jest zmienność?
Bilans prostych warunków
0 z 5
przewaga sygnałów spadkowych. Jak często takie sygnały trafiały?

Średnie kroczące (SMA)

WskaźnikWartośćCena vs SMA
SMA 200,6075 zł$0,1512−3,83%
SMA 500,7816 zł$0,1946−25,25%
SMA 2001,03 zł$0,2561−43,20%

Proste warunki techniczne

  • nie Cena powyżej SMA 20
  • nie Cena powyżej SMA 50
  • nie Cena powyżej SMA 200
  • nie SMA 50 powyżej SMA 200
  • nie RSI (14) powyżej 50

Kontrakty perpetual ALLO na OKX

Kontrakty perpetual (bezterminowe) to instrumenty pochodne z dźwignią. Tak dziś ustawiają się gracze z dźwignią. Wszystkie kontrakty i objaśnienia.

Funding rate (za okres 4,0 h)
+0,0050%
Funding w ujęciu rocznym
+11,0%
Open interest
5,7 mln zł$1,4 mln
Konta long (OKX, 1 h)
47,4% (stosunek 0,90)
Kupujący po cenie rynkowej (taker, 24 h)
50,4%

Obrót i otwarte pozycje na 7 giełdach

Obrót z 24 godzin na spocie i kontraktach perpetual oraz otwarte pozycje (open interest) na Binance, OKX, Bybit, Bitget, MEXC, BingX i WEEX. Obrót spot to 5,04% kapitalizacji, a otwarte pozycje 30,31%.

GiełdaSpot 24 hUdziałKontrakty 24 hOtwarte pozycjeUdział
Binance3,7 mln zł$922 tys.63%21,2 mln zł$5,3 mln21,6 mln zł$5,4 mln61%
OKX1,4 mln zł$349 tys.24%16,0 mln zł$4,0 mln5,7 mln zł$1,4 mln16%
BingX192 tys. zł$48 tys.3%5,2 mln zł$1,3 mln3,0 mln zł$748 tys.8%
Bybit––4,1 mln zł$1,0 mln2,1 mln zł$519 tys.6%
WEEX––1,6 mln zł$408 tys.108 tys. zł$27 tys.0%
MEXC462 tys. zł$115 tys.8%705 tys. zł$175 tys.318 tys. zł$79 tys.1%
Bitget128 tys. zł$32 tys.2%551 tys. zł$137 tys.2,6 mln zł$650 tys.7%
Razem5,9 mln zł$1,5 mln49,4 mln zł$12,3 mln35,4 mln zł$8,8 mln

Odświeżane co godzinę z publicznych API giełd. Zobacz: otwarte pozycje wszystkich monet · wolumen do kapitalizacji

Ryzyko: zmienność, wskaźnik Sharpe'a i obsunięcie

Zmienność w skali roku pokazuje, jak mocno cena zwykle skacze (bitcoin to zwykle 40–60%, akcje dużych spółek ok. 15–25%). Wskaźnik Sharpe'a mówi, ile zysku przypadało na jednostkę tego ryzyka: powyżej 1 to dobry wynik, poniżej zera oznacza stratę. Obsunięcie to największy spadek od szczytu w danym okresie.

OkresZwrotZmienność (rocznie)SharpeMaks. obsunięcieBitcoin: zmienność / Sharpe
30 dni−29,7%66%−6,54−32,5%44% / −7,60
90 dni−51,3%72%−4,04−53,2%39% / −2,26
1 rok−13,5%171%−0,08−73,6%44% / −0,84

Z dziennych zamknięć (UTC) na OKX. Zmienność: odchylenie standardowe dziennych logarytmicznych zwrotów × √365. Sharpe bez stopy wolnej od ryzyka. Przeszłe wyniki nie gwarantują przyszłych.

Prognoza ceny Allora: zakresy na 7 i 30 dni

Jak daleko może zajść kurs Allora w tydzień, a jak daleko w miesiąc? Zakresy liczymy z tego, jak mocno cena wahała się w ostatnich 30 dniach (średnio ok. 3,43% dziennie).

HoryzontZakres ±1σZakres ±2σ
7 dni0,5335 do 0,6398 zł$0,1328 do $0,15930,4872 do 0,7006 zł$0,1213 do $0,1744
30 dni0,4841 do 0,7051 zł$0,1205 do $0,17550,4011 do 0,8510 zł$0,0999 do $0,2118

Model zakłada brak kierunku (zero trendu) i że przyszła zmienność będzie podobna do ostatnich 30 dni. Zakres ±1σ (sigma, odchylenie standardowe) obejmuje według teorii ok. 68% wyników, a ±2σ ok. 95%. Rynki kryptowalut mają „grubsze ogony”, więc skrajne ruchy zdarzają się częściej, niż model zakłada.

Sprawdzenie wstecz. Na historii z OKX (od 2021 r., 50 monet, próbki bez nakładania się) faktyczna zmiana ceny mieściła się w zakresie ±1σ w 68,3% przypadków przy horyzoncie 7 dni i w 67,3% przy 30 dniach. Teoretycznie powinno być ok. 68%. Dla Allora osobno historia jest jeszcze zbyt krótka, żeby to rzetelnie policzyć. Cały test.

Prognoza Allora na 2026–2030

Ile może kosztować Allora za miesiąc, za rok i w 2030? Ceny na każdy miesiąc, analiza techniczna, wsparcia, opory i korelacje z innymi monetami czekają na stronie prognozy.

Zobacz prognozę Allora

Gdzie kupić Allora?

ALLO jest notowany na OKX, giełdzie z licencją MiCA, która obsługuje klientów z Polski. Zapłacisz złotówkami przez BLIK albo zasilisz konto przelewem SEPA. Konto założysz w kilka minut.

Sprawdziliśmy inne giełdy z licencją MiCA: ALLO kupisz też na Krakenie (USD) i Coinbase (USD). Nie ma go na Bybit EU. Wszystkie giełdy dla ALLO. Opłaty i metody wpłaty porównasz w rankingu giełd. Sprawdź też, czy Binance, MEXC i Bitget są legalne w Polsce.

Kod polecający OKX: KRYPTOLICZBY (wpisz go przy rejestracji, jeśli zakładasz konto w aplikacji).

Bonus: konto OKX z naszego linku otwiera też darmowy kurs „Price Action od zera” w Strefie Tradingu (otwiera się w nowej karcie).

Linki partnerskie: możemy dostać prowizję, a Ty nie płacisz więcej. Jak zarabiamy

Kup ALLO na OKX (otwiera się w nowej karcie)

Przelicznik ALLO

Po bieżącej cenie z OKX i kursie NBP. Bez prowizji i spreadu giełdy.

Najnowsze wiadomości o Allora

Wszystkie wiadomości

Nagłówki pochodzą z publicznych kanałów RSS wydawców i prowadzą do oryginałów. Nie odpowiadamy za treść cudzych stron.

Czym jest Allora?

Allora to otwarta, zdecentralizowana sieć dla sztucznej inteligencji, którą dokumentacja opisuje jako rynek inteligencji maszynowej. Zamiast wybierać jeden model, użytkownik zadaje pytanie, np. o cenę BTC za osiem godzin, a sieć zbiera odpowiedzi wielu niezależnych modeli i łączy je w jedną prognozę. Uczestnicy są nagradzani według tego, jak bardzo poprawiają wynik całej sieci.

Sieć główna i token ALLO zostały uruchomione w listopadzie 2025 r. przez Allora Foundation. Głównym współtwórcą oprogramowania jest firma Allora Labs, która według dokumentacji uczestniczy też w sieci jako dostawca modeli oraz świadczy usługi sprzedażowe i marketingowe. Kod łańcucha i zestawów narzędzi jest otwarty na GitHubie.

Prognozy Allory są wykorzystywane głównie w zdecentralizowanych finansach (DeFi) i przez agentów AI: do strategii handlowych, zarządzania płynnością czy gier predykcyjnych. Strona projektu wymienia integracje m.in. z zestawem AgentKit od Coinbase i grą predykcyjną na PancakeSwap.

Jak działa Allora?

Pracę organizują tematy (ang. topics): każdy może utworzyć temat i określić jego zasady, czyli zmienną do przewidzenia, źródło prawdziwego wyniku i funkcję straty, która mierzy błąd prognozy. W tematach działają trzy role. Pracownicy (ang. workers) przesyłają prognozy, a część z nich, tzw. prognostycy (ang. forecasters), przewiduje, jak trafne okażą się prognozy innych. Reputerzy (ang. reputers) porównują prognozy z prawdziwym wynikiem, gdy jest już znany, i stakują ALLO jako gwarancję rzetelności.

Sieć łączy prognozy w jedną wynikową prognozę, ważąc je według przewidywanej trafności w danych warunkach. Dokumentacja nazywa to świadomością kontekstu (ang. context awareness): model, który zwykle wypada słabiej, może dostać większą wagę tam, gdzie radzi sobie najlepiej. Wkład pracownika mierzy się, sprawdzając, o ile pogorszyłby się wynik bez jego prognozy, a u prognostyków także, o ile poprawia się po jej dodaniu.

Sam łańcuch to sieć zbudowana na Cosmos SDK z konsensusem CometBFT w odmianie delegowanego dowodu stawki. Walidatorzy zabezpieczają łańcuch i są nagradzani proporcjonalnie do stawki. Aby ograniczyć przewagę największych reputerów, sieć stosuje skorygowaną stawkę, która nie pozwala jednemu uczestnikowi zdominować wspólnej oceny. Prognozy przesyła się w epokach określonych dla każdego tematu. O tym, kto należy do aktywnego zestawu uprawnionego do nagród, decyduje wykładnicza średnia krocząca (EMA, ang. exponential moving average) wyników uczestnika, która łączy ostatnie rezultaty z wcześniejszymi.

Do czego służy ALLO?

ALLO służy do zakupu prognoz w modelu „płać, ile chcesz” (ang. pay-what-you-want): konsument sam wybiera wysokość opłaty. Jeśli w danym temacie nikt nie płaci, jego waga spada do zera, a emisja trafia do innych tematów. Tokenem opłaca się też utworzenie tematu, rejestrację pracowników i reputerów oraz gaz w sieci.

Reputerzy i walidatorzy stakują ALLO, a posiadacze tokena mogą delegować go do nich i otrzymywać część nagród. Zgodnie z ogłoszeniem o starcie ALLO służy też do zarządzania. Token działa w sieci Allora oraz, przez mosty, w Ethereum, Base i BNB Chain.

Tokenomia ALLO

Parametry modułu emisji zapisane w łańcuchu określają maksymalną podaż na 1 mld ALLO. Podział puli: 31,05% inwestorzy, 21,45% skarbiec ekosystemu, 17,7% skarbiec fundacji, 17,5% zespół i 12,3% uczestnicy sieci. Według danych z łańcucha w październiku 2026 r. istniało ok. 788 mln ALLO.

Dokumentacja opisuje harmonogram emisji podobny do bitcoinowego, z nagrodami malejącymi w czasie. Mechanizm ma utrzymywać stabilną roczną stopę zwrotu ze stakingu także w okresach odblokowań tokenów, by ograniczyć presję na sprzedaż. Parametry w łańcuchu ograniczają miesięczną stopę zwrotu do 0,95%.

Co wpływa na kurs Allora?

Popyt na ALLO zależy od tego, czy aplikacje będą faktycznie płacić za prognozy sieci, bo od opłat zależy, które tematy otrzymują emisję. Ważne są też liczba i jakość modeli w sieci, udział tokenów zablokowanych w stakingu oraz rozwój integracji z agentami AI i protokołami DeFi. Część dochodów sieci zależy od dobrowolnych opłat, więc trudno przewidzieć, jaki popyt na token wygeneruje samo korzystanie z prognoz.

Na podaż wpływają odblokowania puli inwestorów i zespołu, które razem stanowią prawie połowę maksymalnej podaży, oraz bieżąca emisja nagród. Allora konkuruje z innymi zdecentralizowanymi sieciami AI, takimi jak Bittensor czy Fetch.ai, a koncepcyjnie jest bliska projektom nagradzającym trafne modele predykcyjne, jak Numeraire.

Ryzyka związane z Allora

Duża część podaży należy do inwestorów, zespołu i fundacji, a ich tokeny są stopniowo odblokowywane. Rozwój sieci w dużym stopniu zależy od Allora Labs, która jednocześnie współtworzy oprogramowanie, uczestniczy w sieci jako dostawca modeli i prowadzi sprzedaż. To może rodzić konflikty interesów.

Jakość prognoz zależy od uczciwości reputerów i źródeł prawdziwych wyników, a model „płać, ile chcesz” oznacza, że przychody sieci mogą być niskie. Prognozy rynkowe z natury bywają błędne, a aplikacje polegające na nich ponoszą ryzyko strat. Tokeny w wielu sieciach przenoszone przez mosty dodają ryzyko techniczne.

Allora w liczbach

Cena Allora wynosi 0,5842 zł$0,1454, a zmiany to +1,51% w 24 h, −5,69% w 7 dni i −29,69% w 30 dni. Cena jest 73,9% poniżej maksimum z ostatnich 300 dni. Notowanie jest 43,2% poniżej średniej kroczącej z 200 dni (SMA 200). Zmienność z ostatnich 30 dni (65,6% rocznie) jest niższa niż mediana monet z portalu (82,2%). Pod względem wolumenu 24 h na OKX jest na 94. miejscu wśród 203 monet z portalu.

Allora w skrócie

Rok powstania2025 (start sieci głównej i tokena w listopadzie)
Łańcuchallora-mainnet-1, Cosmos SDK, CometBFT (delegowany PoS)
Maksymalna podaż1 000 000 000 ALLO
Podaż w październiku 2026 r.ok. 788 mln ALLO (dane z łańcucha)
Podział31,05% inwestorzy, 21,45% ekosystem, 17,7% fundacja, 17,5% zespół, 12,3% uczestnicy
Role w siecipracownicy, prognostycy, reputerzy, walidatorzy, konsumenci
Model opłat„płać, ile chcesz” za prognozy
OrganizacjeAllora Foundation, Allora Labs

Oficjalne linki Allora

To zewnętrzne strony, nad którymi nie mamy kontroli. Sprawdź dokładnie adres, zanim podasz jakiekolwiek dane, i nigdy nie podawaj nikomu frazy odzyskiwania ani kluczy API.

Kupujesz krypto pierwszy raz? Zacznij od przewodnika kryptowaluty dla początkujących (otwiera się w nowej karcie): ile wpłacić, jak sprawdzić giełdę i gdzie trzymać monety, bez naciągaczy.

Załóż konto na OKX (otwiera się w nowej karcie)

To link partnerski: możemy dostać prowizję, a Ty nie płacisz więcej. Szczegóły. Przed założeniem konta przeczytaj ostrzeżenie o ryzyku. Masz już konto OKX bez naszego kodu? Zobacz, jak je połączyć.

Najczęstsze pytania o Allora

Ile kosztuje Allora dziś?
1 ALLO kosztuje ok. 0,5842 zł, czyli ok. $0,1454 (OKX, kurs NBP). W ciągu 24 godzin cena zmieniła się o +1,51%, a w 30 dni o −29,69%. Kurs odświeża się na tej stronie na żywo.
Jaki jest rekord ceny Allora?
Najwyższe dzienne zamknięcie Allora na OKX to $0,5180 (24 lipca 2026), czyli ok. 1,97 zł po kursie NBP z tamtego dnia. Dziś cena jest −71,92% od rekordu w dolarach.
Ile byłoby dziś warte 1000 zł w ALLO sprzed roku?
Ok. 948,14 zł (−5,19% w złotych, −13,48% w dolarach). Inne okresy i własną kwotę policzysz w kalkulatorze „ile byłoby warte”.
Czym zajmuje się sieć Allora?
Łączy prognozy wielu niezależnych modeli uczenia maszynowego w jedną, zwykle trafniejszą prognozę. Pytania organizowane są w tematy, np. przewidywanie ceny aktywa w określonym horyzoncie. Uczestnicy dostają nagrody w ALLO według swojego wkładu w trafność wyniku.
Kim są reputerzy w Allora?
To uczestnicy, którzy porównują prognozy z prawdziwym wynikiem, gdy ten jest już znany, i obliczają błędy. Stakują ALLO jako gwarancję rzetelności, a nagrody zależą od zgodności z oceną innych reputerów i od stawki. Posiadacze tokena mogą delegować im swoje ALLO.
Jak działa model „płać, ile chcesz”?
Konsument sam wybiera, ile ALLO zapłaci za prognozy w danym temacie. Tematy, w których nikt nie płaci, tracą wagę i przestają otrzymywać emisję. Ma to kierować nagrody tam, gdzie prognozy mają realną wartość dla użytkowników.
Ile wynosi podaż ALLO?
Maksymalna podaż zapisana w parametrach łańcucha to 1 mld ALLO. W październiku 2026 r. istniało ok. 788 mln tokenów. Emisja maleje z czasem, podobnie jak w Bitcoinie.
Na jakich sieciach działa ALLO?
Natywnie w łańcuchu Allora, a przez mosty także w Ethereum, Base i BNB Chain. Ogłoszenie o starcie podaje oficjalne adresy kontraktów w tych sieciach. Do przenoszenia tokenów używany jest m.in. standard OFT od LayerZero.
Czy każdy może dodać model do Allory?
Tak, udział jest otwarty. Pracownik rejestruje się w temacie, płacąc opłatę w ALLO, i przesyła prognozy w każdej epoce. Do nauki i testów służy sieć testowa oraz konkursy Allora Forge, z których najlepsi przechodzą do sieci głównej.
Gdzie kupić Allora?
Allora (ALLO) jest notowany na giełdzie OKX, która ma licencję MiCA (Malta) i obsługuje klientów z Polski. Zapłacisz złotówkami przez BLIK albo zasilisz konto przelewem SEPA w euro. Inne giełdy z licencją MiCA dostępne w Polsce to m.in. Bybit EU, Kraken i Coinbase.

Chcesz wiedzieć, co dalej z kursem?

Co niedzielę o 18:00: największe ruchy tygodnia, moneta tygodnia i na co uważać w nowym tygodniu. 3 minuty czytania.

Ucz się z Rodziną Klubu Zero

Polecane Kursy, książki i społeczność od twórców kryptoliczby.pl

Inwestujesz na dłużej niż do jutra?

Kurs „Krypto na Lata” uczy układać plan inwestora, zamiast gonić za ceną.

Zobacz kurs Krypto na Lata (otwiera się w nowej karcie)

Informacje na tej stronie mają charakter edukacyjny i nie stanowią rekomendacji. Kryptoaktywa są ryzykowne, możesz stracić całość środków. Ostrzeżenie o ryzyku.

Warto przeczytać dalej